نقش کار داوطلبانه در توانمندسازی کودکان، سالمندان و افراد دارای معلولیت

1400/2/11 یادداشت ها rating
زینب نصیری- مددکار اجتماعی و مدیرکل سلامت شهرداری تهران
سازمان ملل متحد در سال ۱۹۸۵ برای نخستین‌بار روز 5 دسامبر مصادف با 14 آذر را به عنوان روز جهانی کار داوطلبانه معرفی کرد. هدف از نام‌گذاری این روز، ترویج فعّالیت‌های داوطلبانه در سازمان‌ها ، گروه‌های بزرگ و یا حتی نهادهای کوچک‌تر محلی است. سازمان ملل با نام‌گذاری این روز، نقش برجسته داوطلبان را در دستیابی به هدف‌های توسعه پایدار در سطح محلی، ملّی و جهانی یادآور شده‌است. به زبان ساده هر کاری که نیازمند صرف وقت برای افراد یا گروهها بدون دریافت دستمزد باشد، کار داوطلبانه محسوب می گردد. اما همیشه یکی از سوالات اصلی برای افراد داوطلب این است که " من دقیقا چه کاری می توانم انجام دهم " یا "چگونه می توانم به مجموعه هایی که نیازمند کار داوطلبانه هستند متصل شوم؟ " . بدون تردید هدایت درست افراد داوطلب نیازمند سیاست گذاری عمومی و تقویت نقش سازمان های مردم نهاد و خیریه ها در این عرصه و نیز توسعه برنامه های آموزشی ویژه داوطلبان و سازمان های بهره مند از کار داوطلبانه است. فارغ از ضرورت های فردی کار داوطبانه که عبارتند از ؛ علاقمندی و دغدغه مندی در خصوص اقدامات داوطلبانه (کار برای افراد دیگر با یک نیت یا هدف خوب)، داشتن روحیه از خود گذشتگی ، مهارت و توانمندی در انجام کار داوطلبانه مورد نظر، آنچه ضروری به نظر می رسد سیاست گذاری در راستای آموزش داوطلبان در خصوص اصول و ارزش های کار داوطلبانه، ارزش گذاری کار داوطلبانه از طریق صدور گواهینامه کار داوطلبانه ، به رسمیت شناختن آن در ارزیابی های فردی- استخدامی و پیش بینی ساز و کارهای پذیرش داوطلبان و بهره گیری از کار داوطلبانه در دستگاههای دولتی، عمومی و سازمان های غیر دولتی است. از سوی دیگر به نظر می رسد کار داوطلبانه برای/ازطریق گروههای جمعیتی با ویژگیهای خاص مثل کودکان، سالمندان و افراد دارای معلولیت یکی از شمول پذیرترین اقسام کار داوطلبانه است که بخش عمده ای از انواع کار داوطلبانه در جهان و ایران را به خود اختصاص داده است. بطور کلی آموزش، ارائه خدمات مشاوره ، درمانی و توانبخشی ، تولید محتوا و فعالیت های رسانه ای، جلب مشارکتهای مالی و اجتماعی، نگهداری و ارائه خدمت در منزل یا موسسات نگهداری ، حمام کردن و امور بهداشتی، کتاب خواندن ، بازی و مشارکت در اصلاح سیاست ها و فرایندهای مرتبط، کارهای داوطلبانه ای هستند که به نظر می رسد در این گروههای جمعیتی پرتکرار و مورد استقبال داوطلبان است. کودکان از سویی می توانند دریافت کننده انواع خدمات داوطلبانه مثل مشاوره های روانشناختی و تحصیلی، کمک به افزایش توانمندی های فردی و ارائه خدمات حمایتی در پرورشگاهها، شیرخوارگاهها یا مراکز توانمندسازی کودکان در معرض آسیب باشند و از سوی دیگر در بسیاری از مدارس دنیا از شیوه های یادگیری خدمت محور برای ترویج کارداوطلبانه در کنار آموزش های سنتی استفاده می شود. برنامه ریزی برای اجتماعی کردن کودکان به عنوان آینده سازان کشورها برای انجام کار داوطلبانه یکی از ضرورت هایی است که در دولت های با رویکرد توسعه پایدار به خوبی دیده می شود. کودکان با انجام کار داوطلبانه در حوزه تخصصی خود، ضمن کسب تجربه و یادگیری مبتنی بر ارائه خدمت، مسئولیت پذیری، از خودگذشتگی و ارتباط موثر با دیگران را می آموزند. سالمندان به عنوان گروه جمعیتی که دارای تجربه، مهارت و وقت آزاد هستند از سویی می توانند به عنوان یکی از بهترین گروهها برای انجام کار داوطلبانه تلقی گردند که بسترسازی و سیاست گذاری در این خصوص نه تنها می تواند موجب گسترش ارتباطات بین نسلی و کار داوطلبانه گردد بلکه سالمندی خوب و فعال را تقویت کرده و موجب کاهش بار بیماری های دوره سالمندی میگردد. از سوی دیگر کار داوطلبانه برای سالمندان بسترهای متنوعی دارد؛ از اختصاص زمان متخصصین و علاقمندان برای کارداوطلبانه در خانه های سالمندان، مراکز مراقبت و توانبخشی روزانه، مراقبت از سالمند یا مراقبت کنندگان از سالمندان در منزل تا اختصاص زمان برای گفت و گو ، پیاده روی، آشپزی و .. به سالمندان مستقل یا نیمه مستقل که می تواند در بهبود وضعیت سلامت ذهنی، جسمی و روانی آن ها بسیار موثر باشد. همچنین داوطلبان می توانند نقش موثری در ارائه خدمت به افراد دارای معلولیت بازی کنند. ارائه خدمات آموزشی ، مهارت آموزی، حمل و نقل درون شهری، بهداشت ، درمان و توانبخشی به افراد دارای معلولیت مستقل ، اختصاص زمان برای مناسب سازی کالبدی و بسترهای فضای مجازی با هدف افزایش دسترس پذیری به امکانات و فرصت های شهری و توسعه دانش و فناوری های مرتبط می تواند از مهمترین کارهای داوطلبانه در این خصوص باشد. از سوی دیگر افراد داوطلب دارای معلولیت نیز می توانند همانند سایر گروههای جمعیتی در انجام کار داوطلبانه برای همه افراد جامعه موثر باشند. توجه به توانمندی های این افراد، مناسب سازی فضاهای شهری برای امکان مشارکت این افراد در جامعه و رفع موانع فیزیکی و نگرشی در این خصوص نه تنها می تواند موجب ادغام اجتماعی این گروه جمعیتی مهم، توانمند و تاثیر گذار شود بلکه جامعه با بهره گیری از تمام ظرفیت های خود پویاتر می گردد. در پایان به نظر می رسد مسیر توسعه کار داوطلبانه از تقویت سازمان های مردم نهاد به عنوان اصلی ترین نهاد مدنی بسترساز و ارائه دهنده خدمت به گروههای جمعیتی با نیازهای خاص می گذرد که در چارچوب یک رویکرد کل نگر و سیستماتیک توام با سیاست گذاری عمومی در تمام سطوح سیاستی و برنامه ریزی های اجتماعی قابل دسترس است.